Prowadzę sprawę o dział spadku, w której brat i siostra dzielą spadek po zmarłej matce. W skład spadku wchodzi nieruchomość. Zasadniczo powinna być to prosta sprawa. Żaden ze spadkobierców nie zamieszkuje spornej nieruchomości, można by ją sprzedać na wolnym rynku i podzielić się pieniędzmi, ewentualnie jedno z nich mogłoby ją przejąć i spłacić drugie. Jednak sprawa się komplikuje, bo siostra chce rozliczyć w dziale spadku koszty leczenia i utrzymania jakie poniosła na chorą matkę w ostatnich latach jej życia.

Brat nie dokładał się, a także rzadko zaglądał do matki. To siostra kupowała leki, pampersy, a także dokładała matce do życia. Teraz zliczyła wydatki które poniosła i żąda ich rozliczenia.

Czy jej roszczenie jest zasadne, czy sąd w dziale spadku rozliczy między spadkobierców koszty, które jedno z nich poniosło na potrzeby spadkodawcy?

Zwrot kosztów leczenia i utrzymania spadkodawcy a dział spadku

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 1975 r. (sygn. akt III CZP 60/75), spadkobierca może domagać się od pozostałych spadkobierców także wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad spadkodawcą oraz poniesionych przez siebie wydatków na leczenie i utrzymanie spadkodawcy.

Sąd stwierdził jednak, że nie jest to roszczenie z tytułu „spłaconych długów spadkowych”, gdyż domaga się go nie spadkobierca, który spłacił wierzyciela spadkodawcy, lecz taki który sam był wierzycielem spadkodawcy od chwili powstania długu.

Czytaj dalej >>>

W poprzednim poście [który przeczytasz tutaj] opisywałam z jakim żądaniem powinieneś zwrócić się do sądu, kiedy przedmiotem spadku jest nieruchomość, która wchodziła w skład majątku wspólnego małżonków.

Wzór umowy o dział spadku wraz z wnioskiem o podział majątku wspólnego małżonków i zniesienie współwłasności

Poniżej zamieszczam wzór wniosku, który jest wnioskiem „trzy w jednym” dział spadku wraz z wnioskiem o podział majątku wspólnego oraz zniesieniem współwłasności nieruchomości. 

Czytaj dalej >>>

Sprawy o dział spadku mogą być skomplikowane same w sobie. Poziom komplikacji wzrasta kiedy dział spadku trzeba połączyć ze zniesieniem współwłasności nieruchomości oraz podziałem majątku wspólnego małżeńskiego spadkodawców. Takie sytuacje zdarzają się często:

– bo, spadkodawca w chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim,

– bo, do spadku wchodzi nieruchomość, którą trzeba podzielić;

W myśl art. 689 kpc jeśli cały majątek spadkowy, stanowi współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu. Przy czym jeśli w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym wspólnością ustawową, do dokonania działu spadku niezbędne jest jednoczesne z działem spadku połączone we wspólnym postępowaniu lub uprzednie przeprowadzenie podziału majątku wspólnego (zob. uchwała SN z 2.03.1972 r., sygn. III CZP 100/71, opublik. w OSNC z 1972 r., nr 7-8, poz. 129).

Sąd w takim postępowaniu musi ustalić:

– co wchodzi w skład spadku,

– co składa się na majątek wspólny spadkodawcy i małżonka spadkodawcy,

– stopień przyczyniania się małżonków do powstania majątku wspólnego (tj. czy udziały w majątku wspólnym są równe, czy przyjąć że udziały równe nie są), a także określić sposób podziału majątku spadkowego i wspólnego.

Formułując wniosek o dział spadku, powinieneś już w nim zawrzeć wszystkie te żądania.

W przypadku nie złożenia wniosku o podział majątku wspólnego, sąd wezwie Cię do uzupełnienia braków formalnych najczęściej pod rygorem zawieszenia postępowania zgodnie z art. 177 § 1 pkt 6 kpc. Nie uzupełnienie braków formalnych w terminie spowoduje zawieszenie postępowania.

Decyzja sądu nie oznacza końca świata. Nawet po wydaniu przez sąd postanowienia zawieszającego postępowanie, wniosek o dział spadku można uzupełnić, jednak to wszystko przedłuża postępowanie, które i tak z zasady do najkrótszych nie należy.

Wzór wniosku znajdziesz tu

Często zdarza się, że w sprawach o dział spadku strony chcą rozliczać każdą przysłowiową łyżeczkę np. prezenty, które otrzymałeś od spadkodawcy na urodziny, imieniny, czy inne okazje.

Czy można żądać zaliczenia na poczet schedy spadkowej otrzymanego do spadkodawcy okolicznościowego prezentu?

Z pomocą przychodzi art. 1039 § 3 kc –  zaliczeniu na poczet schedy spadkowej nie podlegają drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.  Chodzi tu o darowizny, których wręczanie wynika z przyjętych w danym środowisku zwyczajów np. z okazji świąt, imienin, urodzin, ślubu czy innych zdarzeń o charakterze osobistym i rodzinnym.

Jak ocenić czy uczyniona darowizna jest drobna i zwyczajowo w danych stosunkach przyjęta?

Będzie to zależeć od okoliczności konkretnego przypadku. Przy dokonywaniu oceny musisz uwzględniać sytuację majątkową zarówno darczyńcy, jak i obdarowanego w chwili dokonywania darowizny. Decydujące znaczenie jednak będzie miała sytuacja materialna spadkodawcy – darczyńcy, np. jeśli otrzymasz prezent od babci w kwocie 5 000 zł, która utrzymuje się z emerytury w wysokości 1200 zł miesięcznie i sama potrzebuje pomocy, to z pewnością ten prezent będzie można doliczyć do spadkowej. Szczególnie wtedy, gdy się okaże, że Twoja babcia, kwotę 5000 zł oszczędzała przez długie miesiące. Inaczej wyglądała by sytuacja kiedy otrzymałeś prezent ślubny od babci w powyżej wysokości, lecz babcia prowadzi dobrze prosperująca działalność, a kwota przekazanego prezentu, stanowi znikomy procent jej miesięcznych dochodów.

Panuje pogląd, że przy wielu darowiznach uczynionych na rzecz jednego spadkobiercy rozstrzygające znaczenie ma wartość pojedynczej darowizny, a nie globalna suma ich wartości. Pogląd ten może być  jednak dyskusyjny, kiedy otrzymujesz kilkanaście prezentów, od babci z przykładu powyżej, ale tej z dobrze prosperującą firmą. Tutaj zasadne może być rozlicznie globalnej sumy uczynionych prezentów.

*****

Poczytaj też o tym, czy polisa na życie wchodzi do spadku >>

Często słyszę od Klientów pytanie – Pani Mecenas skoro już mamy założoną sprawę o dział spadku to czy nie moglibyśmy dorzucić jeszcze do niej sprawy o zachowek?

Czy w sądowym dziale spadku można żądać zapłaty zachowku?

Czy w sądowym dziale spadku można żądać zapłaty zachowku?

Pomysł znakomity, bo można byłoby od razu upiec dwie pieczenie na jednym ogniu, a dodatkowo zaoszczędzić  na opłatach sądowych – opłata za sprawę o dział spadku to 1000 zł, a w przypadku spraw o zachowek, opłata zależy od dochodzonej pozwem kwoty (5 % wartości zgłoszonego roszczenia; jeśli występujesz o 100 000 zł, opłata sądowa wyniesie 5000 zł).

Niestety, nie można w postępowaniu o dział spadku jednocześnie dochodzić roszczeń o zachowek.

Taka konstrukcja prawna jest niedopuszczalna.

Mało tego, sąd może odmówić zatwierdzenia ugody zawartej w postępowaniu o dział spadku, która zawierałaby obowiązek wypłaty kwoty pieniężnej tytułem zachowku.

Inne tryby postępowań

Powyższe wynika z tego, że dla sprawy o dział spadku i o zapłatę zachowku polski ustawodawca przewidział inne tryby postępowań.

Dział spadku będzie rozpatrywany przez sąd w postępowanie nieprocesowym, a sprawa o zachowek to tryb procesowy.

Nad tym zagadnieniem pochylił się Sąd Najwyższy, który już  w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 1966 r., sygn. akt. III CR 156/66 (OSNCP 1967/2 poz. 35) stwierdził , że:

w sprawie dotyczącej zachowku, art. 686 kpc nie wprowadza wyjątku od zasady rozpoznawania sprawy w procesie (art. 13 § 1 kpc).

Dlatego też, jeśli założyłeś przed sądem sprawę o dział spadku, a masz prawo do zachowku, musisz założyć jeszcze sprawę o zapłatę zachowku.

Sprawy te mogą toczyć się równocześnie, chociaż w innych sądach.

Pamiętaj tylko, że roszczenia o wypłatę zachowku ulegają przedawnieniu, nie należy z nimi zwlekać np. do zakończenia sprawy o dział spadku.

O zasadach dochodzenia zapłaty zachowku np. po rodzicach, przedawnieniu zachowku, czy jak przerwać bieg przedawnienia i innych przeczytasz na blogu Mec. Katarzyny Pluty Zachowek bez tajemnic.

Na blogu znajdziesz wszystko co potrzebne do skonstruowania pozwu o zachowek (jest nawet wzór takiego pozwu), a także ogrom praktycznych, przydatnych wiadomości, które wykorzystasz w sprawie przed sądem. Polecam!

          Małgorzata Woźniak
          adwokat

Photo by Magnet.me on Unsplash

***

Dziedziczenie i dział spadku a podpisana intercyza

Często Klienci mnie pytają, czy intercyza ma wpływ na dziedziczenie, czy też dział spadku.

Należy przeanalizować dwie kwestie – jaki wpływ ma intercyza na dziedziczenie oraz jak ma się do działu spadku.

Czy możesz dziedziczyć po małżonku pomimo podpisanej intercyzy? [Czytaj dalej…]