Dział spadku a testament

Małgorzata Woźniak02 czerwca 2018Komentarze (0)

Jak już zapewne wiesz, na masę spadkową składają się aktywa, czyli domy, działki, samochody, meble, dzieła sztuki, biżuteria etc., oraz pasywa tj. długi – kredyty, pożyczki etc.

Spadkodawca, sporządzając testament może powołać jednego spadkobiercą, ale też może powołać kilku spadkobierców wskazując, iż będą dziedziczyć po nim w określonych ułamkach np. po ½, po ¼ etc. Po śmierci spadkodawcy każdy ze wskazanych w testamencie, staje się współwłaścicielem spadku w określonym ułamku.

W przypadku kiedy spadkodawca w testamencie wskazuje co ma przypaść poszczególnym spadkobiercą np. córce – dom, synowi działka, niestety sąd nie orzeknie w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku zgodnie z wolą spadkodawcy. Sąd oszacuje wartość poszczególnych składników majątkowych i stosownie do wartości tych składników ułamkowo określi udział w spadku spadkobierców. Np. jeśli dom dla córki będzie wart – 300 000 PLN, a działka dla syna ma wartość 200 000 PLN, to sąd ustali, że córka dziedziczy w 3/5 części spadku, a syn w 2/3 spadku. Finał jest taki, że zarówno córka i syn będą współwłaścicielami i działki i domu.

W dziale spadku natomiast wola zmarłego przeznaczająca danym osobom ściśle określone rzeczy lub prawa może być traktowana jako wskazówka co do podziału spadku, jeśli spadkobiercy nie będą mogli się porozumieć. Wola ta wprawdzie nie wiąże sądu, ale jeśli dzieci zmarłego nie są w stanie się podzielić poszczególnymi rzeczami, to ostatecznie sąd weźmie pod uwagę wolę zmarłego. Wola zmarłego powinna działać na morale spadkobierców.

Spadkodawca, który chce po swojej śmierci pozostawić spadkobiercą poszczególne składniki swojego majątku może sporządzać zapisy testamentowe zwykły bądź windykacyjny.

Zapis zwykły można sporządzić samodzielnie w testamencie pisemnym.

Zapis windykacyjny można zamieścić tylko w testamencie sporządzonym przez notariusza.

Zapis windykacyjny polega na tym, że zapisobierca staje się właścicielem rzeczy w chwili śmierci spadkodawcy. To oznacza, że nie musi żądać od spadkobiercy przeniesienia własności.

Musisz jednak pamiętać, iż zapis nie jest też działem spadku. Jednakże zapis, szczególnie windykacyjny pozwala zrealizować w sposób konkretny wolę spadkodawcy.

Reasumując: sporządzając testament zwykły nie określaj w nim co ma komu ze spadkobierców przypaść. Natomiast warto abyś zastanowił się na poczynieniem zapisów, na podstawie których przekażesz konkretnym osobom, konkretne przedmioty majątkowe. Szczególnie atrakcyjny moim zdaniem jest w tym wypadku zapis windykacyjny.

W sprawie o dział spadku możesz wnosić o rozliczenie nakładów poczynionych na nieruchomość, która jest przedmiotem spadku. Ale czy w każdym przypadku otrzymasz zwrot równowartości poczynionych nakładów?

Podstawę prawną zwrotu nakładów poczynionych na nieruchomość stanowi art. 207 kc zgodnie, z którym „pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną”

Przez wydatki i ciężary należy rozumieć wszelkiego rodzaju wydatki na nieruchomość, zarówno nakłady konieczne związane z normalną eksploatacją rzeczy, jak i inne nakłady i obciążenia. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że współwłaściciel, który dokonał nakładów koniecznych na nieruchomość będącą przedmiotem współwłasności, nie może żądać zwrotu wartości tych nakładów, odpowiadających udziałowi pozostałych współwłaścicieli w całości nieruchomości, jeżeli w drodze podziału nie korzystają oni z tej części nieruchomości, na którą zostały te nakłady dokonane – uchwała SN z dnia 8 stycznia 1980 r., III CZP 80/79, OSNCP 1980, nr 9, poz. 157.

W literaturze zwrócono także uwagę, że rozliczenia z tytułu nakładów dotyczą tylko nakładów poczynionych zgodnie z zasadami zarządu rzeczą wspólną, a więc za zgodą większości – nakłady konieczne, lub wszystkich współwłaścicieli – inne nakłady ( art. 199 kc-202 kc).

Dla przykładu jeśli w sprawie o dział spadku występujesz o rozlicznie nakładów poczynionych na nieruchomości, która ma przypaść po podziale na twoją rzecz i wyłącznie ty z tych nakładów korzystałeś, to sąd powinien oddalić roszczenie. Dodatkowo jeśli prace remontowe (nakłady), zostały wykonane bez jakikolwiek konsultacji z pozostałymi spadkobiercami, to w oczywisty sposób doszło do naruszenia dyspozycji z art. 199 kc – 202 kc regulujących zasady prawidłowego zarządu rzeczą wspólną.

Sąd nie powinien obciążać spadkobierców kosztami nakładów, z których nigdy nie korzystali i które po zniesieniu współwłasności nie zostaną przyznane na ich własność. Musisz zauważyć, iż Sąd ustala skład i wartość spadków według stanu z daty ich otwarcia, a więc z daty śmierci spadkodawcy, nakłady poczynione po tej dacie nie powinny być rozliczane.

Reasumując, jeśli dokonujesz nakładów na nieruchomości, która jest przedmiotem spadku, nie otrzymasz zwrotu tych nakładów gdy:

– nakładów dokonałeś po śmierci spadkodawcy;

– nakłady służyły tylko tobie, bo mieszkałeś na tej nieruchomość, bądź z niej korzystałeś,

– nieruchomość w dziale spadku ma przypaść tobie.

Stwierdzenie nabycia spadkuObserwując statystyki mojego bloga, widzę, że najczęściej czytasz wpisy dotyczące stwierdzenia nabycia spadku.

Dużą popularnością cieszy się wpis, w którym umieściłam wzór wniosku o stwierdzenie nabycia spadku Zobacz.

To zainteresowanie wynika m.in. z tego, że na moim blogu większość wpisów na chwilę obecną dotyczy właśnie kwestii związanych ze stwierdzeniem nabycia spadku. Zapytasz – dlaczego? – skoro blog, przynajmniej z nazwy ma dotyczyć kwestii związanych z działem spadku. Otóż dlatego, że nie można pisać o dziale spadku bez stwierdzenia nabycia spadku. Tak samo w praktyce. Nie można przeprowadzić sprawy o dział spadku, nie mając postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym to sąd określi w jakich częściach spadkobiercy dziedziczą spadek.

Zauważyłam, że często jest problem z rozróżnieniem stwierdzenia nabycia spadku i działu spadku tj. kiedy sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku już wydaje Ci się, że masz podzielony spadek i wiesz co jest Twoje, a co innych spadkobierców. Niestety tak nie jest, postanowienie stwierdzające nabycie spadku określi tylko ułamek, w którym dziedziczysz. Na sprawie o stwierdzeniu nabycia spadku mowy nie ma o tym co wchodzi w skład spadku.

Jeśli śledzisz moje wpisy, zapewne potrafisz już samodzielnie sporządzić wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, jak też wniosek połączony z działem spadku Zobacz. Wiesz, że w jednym postępowaniu można przeprowadzić stwierdzenie nabycia spadku po kilku spadkodawcach Zobacz. Są to podstawowe informacje, które pozwolą Ci zainicjować postępowanie, które jeśli skończy się i zostanie wydane postanowienie, otworzy Ci drogę, to dalszych działań tj. działu spadku :))) Dlatego tak ważne jest stwierdzenie nabycia spadku!

W następnych postach będę pisać o komplikacjach, które mogą Cię spotkać w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku tj. kiedy pojawi się testament np. ustny, bądź testament, który wg Ciebie jest nieważny, bo sporządzony w stanie wyłączającym świadomość. Takich spraw, w których kwestionowany jest testament jest coraz więcej, dlatego postaram się Ci je przybliżyć. Dzięki temu będziesz mógł podjąć decyzję, czy kwestionować testament, czy warto wikłać się w długi proces, czy też lepiej od razu wystąpić np. o zachowek. Są także testamenty – zapisy windykacyjne, na podstawie których spadkodawca nie rozporządza całym spadkiem. Dlatego też, zakończenie sprawy z zapisem windykacyjnym jest konieczne, aby iść dalej tj. rozpocząć sprawę o dział spadku.

No i oczywiście oprócz spraw dotyczących cały czas, chcąc nie chcąc stwierdzenia nabycia, będę pisać o dziale spadku.

Ostatnio sporządzałam dla Klienta wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po kilku spadkodawcach tj. po matce, która zmarła w 1984 roku; po ojcu który zmarł 1992 roku oraz po siostrze zmarłej w 2018 roku. Wszystko zawarłam w jednym piśmie. Czy tak można? TAK.

Sytuacja dokładnie przedstawiała się następująco: wnioskodawcą jest jedyny żyjący spadkobiercą po rodzicach i siostrze, bowiem siostra zmarła bezdzietnie oraz w chwili śmierci była niezamężna.

Wszyscy spadkodawcy tj. rodzice oraz siostra mojego Klienta stale przed śmiercią mieszkali pod tym samym adresem.

Wniosek podzieliłam na trzy części: w pierwszym punkcie wniosłam o stwierdzenie, że spadek po matce nabył mąż i dzieci tj. syn i córka; w drugim punkcie wniosłam o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu, że spadek ten nabyły dzieci – córka oraz syn (mój Klient), natomiast w trzecim punkcie wniosłam o stwierdzenie nabycia spadku po siostrze, że spadek ten nabył brat w całości (mój Klient).

Właściwość sądu – ten sam sąd

W jednym wniosku mogłam wnieść o stwierdzenie nabycia spadku po kilku osobach, bowiem do przeprowadzenia tych spraw spadkowych właściwy jest jeden sąd, bowiem wszyscy spadkodawcy zamieszkiwali w okręgu tego samego sądu.

Właściwym miejscowo do przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku będzie sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Właściwość sądu – różne sądy

Jeżeli w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku po wielu osobach właściwymi miejscowo będzie kilka sądów możesz zwrócić się z wnioskiem o to, aby sprawa została rozpatrzona w jednym z sądów.

Zgodnie z art. 508 § 2 kpc w wypadku gdy sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności albo gdy wymagają tego względy celowości, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd do rozpoznania sprawy w całości lub w części.

Stosownie do § 3 art. 508 kpc, wyznaczenie następuje z urzędu albo na przedstawienie sądu właściwego, albo też na wniosek właściwego organu lub osoby zainteresowanej, po wysłuchaniu w razie potrzeby innych osób zainteresowanych.

Co jest brane pod uwagę jako przesłanka do rozpoznania sprawy w jednym sądzie? Przede wszystkim to, że w każdym z postępowań biorą udział te same osoby. Uzasadnieniem jest także to, że większość uczestników, albo wszyscy zamieszkują na terenie konkretnego, jednego sądu.

Reasumując jeśli chcesz dochodzić stwierdzenia nabycia spadku po kilku spadkodawcach, możesz sprawy połączyć w jednym postępowaniu. Od razu we wniosku wskazujesz, że spadek ma być stwierdzony po kilku osobach.

Zapewne wiesz, że czas oczekiwania na pierwszą rozprawę wynosi kilka miesięcy. Kiedy składasz najpierw wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, a po zakończeniu sprawy, składasz wniosek o dział spadku – czekasz dwukrotnie po kilka miesięcy na wyjście spraw. Dlatego często doradzam swoim Klientom, aby kiedy to tylko możliwe składali wniosek o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku w jednym dokumencie.

Czy można przeprowadzić sprawy o stwierdzenia nabycia spadku i działu spadku w jednym postępowaniu?

Zgodnie z art. 681 kpc „Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie został sporządzony zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd w toku postępowania działowego.” Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1995 r. II CRN 133/95:

Zgłoszenie w jednym wniosku żądań stwierdzenia nabycia spadku i jego działu, a także zniesienia współwłasności, stanowi kumulację roszczeń dopuszczalną na gruncie postępowania nieprocesowego na podstawie art. 191 w związku z art. 13 § 2 KPC. Jest jednak oczywiste, że dział spadku (i związane z nim zniesienie współwłasności) może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia o stwierdzeniu jego nabycia (art. 521 § 1 KPC oraz art. 1025 § 2 KC). Żądanie stwierdzenia nabycia spadku podlegało rozstrzygnięciu w pierwszej kolejności – w postanowieniu częściowym – a następnie, w postanowieniu końcowym, żądanie działu oraz zniesienia współwłasności.

Kiedy nie należy składać wniosku o stwierdzenie nabycia spadku łącznie z wnioskiem o dział spadku?

Nie ma jakiegoś katalogu spraw, czy przypadków, które wykluczałyby możliwość połączenia stwierdzenia nabycia spadku z działem spadku. Jednakże kiedy wiesz, że sprawa spadkowa będzie skomplikowana, bo np. będziesz unieważniał testament z zapisem windykacyjnym, to najpierw należy zakończyć sprawę o stwierdzenie nabycia spadku, a w dalszej kolejności założyć ewentualnie sprawę o dział spadku.

*****

Poczytaj także: Nieważność umowy darowizny a dział spadku.