Zapewne wiesz, że czas oczekiwania na pierwszą rozprawę wynosi kilka miesięcy. Kiedy składasz najpierw wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, a po zakończeniu sprawy, składasz wniosek o dział spadku – czekasz dwukrotnie po kilka miesięcy na wyjście spraw. Dlatego często doradzam swoim Klientom, aby kiedy to tylko możliwe składali wniosek o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku w jednym dokumencie.

Czy można przeprowadzić sprawy o stwierdzenia nabycia spadku i działu spadku w jednym postępowaniu?

Zgodnie z art. 681 kpc „Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie został sporządzony zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd w toku postępowania działowego.” Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1995 r. II CRN 133/95:

Zgłoszenie w jednym wniosku żądań stwierdzenia nabycia spadku i jego działu, a także zniesienia współwłasności, stanowi kumulację roszczeń dopuszczalną na gruncie postępowania nieprocesowego na podstawie art. 191 w związku z art. 13 § 2 KPC. Jest jednak oczywiste, że dział spadku (i związane z nim zniesienie współwłasności) może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia o stwierdzeniu jego nabycia (art. 521 § 1 KPC oraz art. 1025 § 2 KC). Żądanie stwierdzenia nabycia spadku podlegało rozstrzygnięciu w pierwszej kolejności – w postanowieniu częściowym – a następnie, w postanowieniu końcowym, żądanie działu oraz zniesienia współwłasności.

Kiedy nie należy składać wniosku o stwierdzenie nabycia spadku łącznie z wnioskiem o dział spadku?

Nie ma jakiegoś katalogu spraw, czy przypadków, które wykluczałyby możliwość połączenia stwierdzenia nabycia spadku z działem spadku. Jednakże kiedy wiesz, że sprawa spadkowa będzie skomplikowana, bo np. będziesz unieważniał testament z zapisem windykacyjnym, to najpierw należy zakończyć sprawę o stwierdzenie nabycia spadku, a w dalszej kolejności założyć ewentualnie sprawę o dział spadku.

*****

Poczytaj także: Nieważność umowy darowizny a dział spadku.

Wesołych Świąt

Małgorzata Woźniak31 marca 2018Komentarze (0)

Życzę Tobie aby Święta Wielkanocne przyniosły radość,
pokój oraz wzajemną życzliwość.
aby ustały spory i waśnie, a wszelkie podziały zakończyły się zgodnym rozstrzygnięciem .

Małgorzata Woźniak

Chcesz unieważnić umowę darowizny, na mocy której Twoja matka przekazała rodzeństwu np. mieszkanie? Musisz mieć podstawę. Zakładam, że podstawę masz, bo np. Twoja matka w chwili sporządzenia umowy, była schorowaną, starszą Panią, która leczyła się od lat na schizofrenię, albo miała demencję starczą, albo została nakłoniona do podpisania umowy.

Kiedy wystąpić z pozwem o unieważnienie umowy darowizny?

Zasadniczo, jak najszybciej. Kiedy spadkodawca umierając pozostawił spadek, to procedurę unieważniania darowizny możesz (a zgodnie z orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 8.02.2012r. V CSK 49/11 nawet powinieneś) przeprowadzić w sprawie o dział spadku.

Wynika to z faktu, iż do działu spadku, z mocy art. 688 kpc, stosuje się przepisy o zniesieniu współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2  i 3 kpc. Przepis § 2  stanowi, że z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności odrębne postępowanie w sprawach wymienionych w paragrafie poprzedzającym jest niedopuszczalne, a sprawy będące w toku przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności. Wśród spraw, które wymienia  § 1, wskazano m.in. spory o prawo własności.

Spory o prawo własności a dział spadku

Do sporów o prawo własności zalicza się spory o istnienie przedmiotu współwłasności. Niewątpliwie zatem do tej kategorii trzeba zaliczyć spór o to, czy określony przedmiot należy do spadku, a do rozstrzygnięcia takiego sporu właśnie zmierza żądanie ustalenia, że umowa darowizny takiego przedmiotu, zawarta inter vivos przez spadkodawcę z jednym ze spadkobierców, jest nieważna. W razie uznania takiej umowy za nieważną przedmiot ten wchodzi do spadku i podlega podziałowi. Spór taki zatem należy do kategorii określonej w art. 618 § 1 kpc co oznacza, że powinien zostać rozstrzygnięty w postępowaniu działowym.

Reasumując: umowę darowizny możesz unieważniać w sprawie o dział spadku.

zaliczenie darowizny

Postanowiłam napisać ten post, bowiem udzielając porad prawnych w mojej kancelarii, często spotykam się z błędną interpretacją postanowienia spadkodawcy dotyczącego wyłączenia darowizny z zaliczenia jej na schedę spadkową.

Nie później jak wczoraj, Klient okazał mi akt notarialny darowizny, w którym był zapis: „Spadkodawca oświadcza, że niniejsza darowizna jest zwolniona z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową”.

Nic nie było by w tym dziwnego, gdyby nie motyw, którym miał się kierować spadkodawca, a mianowicie spadkodawca chciał pozbawić zstępnych zachowku. Notariusz zaproponował zapis o niezaliczaniu darowizny na schedę spadkową i to miało załatwić sprawę zachowku. Czy załatwi?

Nie

Tak sformułowany zapis nie ma nic wspólnego z zachowkiem. Zapis ten ma znaczenie przy dziale spadku, kiedy spadkobiercy dzielą pozostałą po spadkodawcy masę spadkową. Jeżeli w sprawie o dział spadku, spadek dzielony jest pomiędzy zstępnych , albo pomiędzy zstępnymi i małżonkiem, mają oni obowiązek zaliczyć na poczet schedy spadkowej otrzymane od spadkodawcy darowizny i zapisy windykacyjne.

Żeby zobrazować sprawę, podam przykład:

Spadkodawca pozostawił dwoje dzieci – syna i córkę. Spadkobiercy dziedziczą każde po ½.  W skład spadku po zmarłym wchodzi mieszkanie o wartości 300 000 zł.  Za życia spadkodawca, synowi w darowiźnie przekazał kwotę 100 000 zł.

Dokonując działu spadku, musimy wyliczyć schedę spadkową. W tym przypadku scheda spadkowa będzie wynosić – 300 000 zł + 100 000 zł = 400 000 zł.  Zatem na każde z dzieci przypada po 200 000 zł. Z uwagi na fakt, iż syn otrzymał już w darowiźnie kwotę 100 000 zł, w dziale spadku (przy podziale mieszkania)  otrzyma 100 000 zł, a jego siostra 200 000 zł. Przez to, że darowizna syna została zaliczona na poczet schedy spadkowej, udziały w spadku zostały wyrównane i każde z dzieci dziedziczy po 200 000 zł.

Inaczej sytuacja by wyglądała gdyby spadkobierca wyłączył darowiznę z zaliczenia na schedę spadkową.

Wówczas mieszkanie warte 300 000 zł byłoby jednym składnikiem w schedzie spadkowej. Rodzeństwo otrzymałoby po 150 000 zł każde. Darowizna uczyniona na rzecz syna, nie zostałaby wliczona do schedy spadkowej zgodnie z życzeniem spadkodawcy.

Resumując: zapis : „Spadkodawca oświadcza, że niniejsza darowizna jest zwolniona z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową” ma doniosłe znaczenie przy dziale spadku.

A jak się ma zwolnieni ze schedy spadkowej przy zachowku?

Musisz wiedzieć, że zwolnienie z zaliczenia na poczet schedy spadkowej nie ma żadnego znaczenia przy wyliczeniu zachowku. Scheda spadkowa to sformułowanie przypisane do działu spadku. Kiedy ktoś udzieli Ci informacji, że zapis o zwolnieniu zaliczenia darowizny na poczet schedy spadkowej eliminuje zapłatę zachowku, to musisz wiedzieć, że się myli. Więcej o zachowkach i sposobach aby uniknąć ich zapłaty przeczytasz na blogu Mecenas Katarzyny Pluty www.zachowekbeztajemnic.pl

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci czy może być zaliczona na schedę spadkową?

Pamiętasz jak pisałam, że polisa na życie nie wchodzi do spadku? Możesz o tym poczytać Tutaj.

W tym samym artykule informowałam, że podobnie jest z dyspozycją posiadacza rachunku ROR w banku do dwudziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, środkami zgromadzonymi na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego, czy też wypłatą udziałów członka spółdzielni – wszystkie nie stanowią spadku.

Powyższe stwierdzenia nadal są aktualne – polisa i wypłata z konta na podstawie dyspozycji nie wchodzą do spadku.

Ale, ale … pojawiło się precedensowe orzeczenie Sądu Najwyższego sygnatura akt: V CSK 50/17, w którym Sąd Najwyższy uznał, iż wypłata z konta na podstawie dyspozycji nie wchodzi do spadku, ale powinno być potraktowane jako darowizna zwiększająca dzieloną schedę, zaliczaną do udziału spadkowego.

Sąd nie miał wątpliwości, że wypłata na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci jest czynnością jednostronną i przypomina darowiznę. Dlatego też przy dziale spadku  należy ją traktować jako darowiznę i związku z tym zaliczać na poczet schedy spadkowej chyba, że posiadacz rachunku bankowego zwolni wkład z powyższego rozliczenia.

Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe  posiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może pisemnie polecić bankowi, aby ten po jego śmierci dokonał wypłaty z tego rachunku na rzecz wskazanych przez posiadacza osób, tj. małżonka, wstępnego, zstępnego lub rodzeństwa, do określonej ustawowo maksymalnej kwoty.

W myśl art. 1039 kc jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem z zaliczenia na schedę spadkową.

Orzeczenie Sądu Najwyższego, pomimo, że dotyczy tylko dyspozycji wkładem, w mojej ocenie może być przez analogię stosowana przy polisach na życie. Jest to także jednostronna czynność prawna, darowizna środków, które przez lata gromadził spadkodawca.

W związku z tym, jeżeli w sprawie o dział spadku złożysz wniosek o zwrócenie się przez sąd do towarzystwa ubezpieczeniowego o informację jaka kwota uposażenia została wypłacona z polisy i komu, wniosek ten powinien być uwzględniony.

Na kanwie nowego orzeczenia, złożyłam taki wniosek, sąd ma na posiedzeniu niejawnym go rozpoznać (wcześniej wnioski były oddalane). Ciekawa jestem jaka będzie decyzja sądu.